Demirtaş: Kıbrıs, Depreme Hazır Olmalı

Deprem Uzmanı, Paleosismolog Dr. Ramazan Demirtaş, Türkiye’de meydana gelen depremlerin ardından Kıbrıs’ı etkileyebilecek olası deprem risklerini Kıbrıs Raporu’na değerlendirdi.

Türkiye’de Kahramanmaraş merkezli 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremlerin ardından bölgede sismik haraketlilik sürüyor. Üç büyük fay zonunun kavşağında bulunan Kıbrıs adasında deprem endişesi baş gösterdi. Peki gerçekten Türkiye’deki depremler Kıbrıs’ı etkileyebilir mi? Hatay’daki 6,4 büyüklüğündeki son deprem Doğu Akdeniz’e uzanarak büyük bir depremi tetikleyebilir mi?

Deprem jeolojisi, aktif tektonik, sismotektonik, neotektonik, yapısal jeoloji, deprem, jeotermal jeolojisi ve mühendislik jeolojisi alanlarında yaklaşık 35 yıllık deneyim sahibi Paleosismolog Dr. Ramazan Demirtaş ile merak edilenleri konuştuk.

“Zafer Burnu Sismik Boşluğu, Büyük Deprem Üretebilir!”

Zafer Burnu Sismik Boşluğu (ZSB); yaklaşık bin kilometre uzunluğundaki Ölü Deniz Fay Zonu (ÖDFZ) ile 650 km uzunluğundaki Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) ve Ege-Kıbrıs Yayı’nın (EKY) üçlü birleşim noktasıdır.

Üç ana fay zonunun birleştiği bir bölge olan Zafer Burnu Sismik Boşluğu’nda, tarihsel geçmişte önemli depremler meydana gelmiştir.

Kıbrıs’ta 1222, 1752 ve 1953 yıllarında birçok büyük depremin olduğu biliyoruz. Hatay’daki 6,4 (Mw) büyüklüğündeki depremin olduğu bölgede 1408 yılında büyük bir deprem yaşandı. Suriye’nin Lazkiye şehrinde de M.Ö 1365 yılında yine büyük bir deprem meydana geldiği bilinmektedir. 2020 yılından beri Yayladağı ve Lazkiye açıkları 3,5 ila 4 (Mw) büyüklüğünde depremlerle hareketlenmiş durumda.

Ege-Kıbrıs Yayı ise son 5 yıldır çok ciddi depremler üretiyor. Rodos-Girit, Antalya Körfezi, Kıbrıs’ın Baf açıklarında 4 ila 6,5 büyüklüğünde depremler meydana geldi. Geçmişine baktığınızda 7 ila 8,3 büyüklüğünde deprem üreten büyük bir zondan bahsediyoruz.

Yani burası büyük bir sismik boşluk. Ancak ”Burada ne zaman deprem olur?” derseniz bunun cevabı yoktur. Ancak şunu biliyoruz. Her fayın deprem tekrar etme aralığı ve en son deprem üretme tarihi birbirinden farklıdır. Burada da bin yılın üzerinde depremler tekrarlandığından, bir önceki depremin deniz altında hani fay üzerinde olduğunu bilemediğimizden kabaca tarihsel kayıtlardan referans alabiliyoruz. Özetle bu bölgeyi deprem üretme potansiyeli yüksek bir alan olarak tarif edebiliriz.

Kıbrıs için Bir Başka Tehdit: Ölü Deniz Fay Zonu

Zafer Burnu Sismik Boşluğu’nda meydana gelebilecek büyük bir deprem zaten Kıbrıs’ı doğrudan etkileyecektir. Ancak 200 km uzaklıktaki Ölü Deniz Fay Zonu’nda meydana gelebilecek büyük depremler de Kıbrıs’ı etkileyebilir.

Türkiye’de Kahramanmaraş merkezli depremlerde, depremin merkezine 200-300 km mesafedeki illerimizden Diyarbakır ve Malatya yıkıldı. Yani uzaklığın çok önem yok. Önemli olan binaların depreme dayanıklı olması ve yerel zemin koşullarının kötü olup olmamasıdır.

Hatay’dan Sonra Suriye yada Doğu Akdeniz’e Dikkat!

Hatay’da 6,4 büyüklüğünde depremin olduğu yer, Kıbrıs’ın güneyinden geçen hat ile 7,8’lik (Mw) depremi üreten fayın tam birleşim noktasıdır. 6,4’lük depremin burada olması gayet anlaşılabilir. Buradaki depremden 4 gün önce 16 Şubat’ta aynı yerde 4,7 ve 5,1 büyüklüğünde bir deprem olmuştu. O tarihte attığım tweette bu bölge için uyarıda bulunmuştum. 6,4’lük depremin arkasından ne gelir diyebilmek için ise elimizde bir formülün olması gerekir. Maalesef böyle bir formül yok.

Kahramanmaraş’taki 7,8’lik depremden sonra beklenebilecek büyük deprem ya Ölü Deniz Fay Zonu‘nun 1000 yıl önce deprem ürettiği İdlib, yada Zafer Burnu Sismik Boşluğu içerisindedir.”

“Ne Zaman Deprem Olacak Sorusunun Yanıtı Yok”

Zafer Burnu Sismik Boşluğu’nda deprem potansiyeli vardır. Ancak “ne zaman deprem olur” sorusunun bizde cevabı yoktur. Hiç kimse de bu cevabı veremez!

Bu bölgedeki depremler bin yıl gibi uzun aralıklarla tekrarlandığı için, ciddi bir de belirsizlik var. Çünkü tarihsel dönem depremleri ile konuşmaya çalışıyorsunuz. Dolayısıyla ‘çok yakında deprem olacak’ deme şansınız olamaz.

“Kıbrıs’ta ‘Deprem Bekliyorum’ Demek Bilimsel Değil!”

Birisi ‘ben Kıbrıs’ta deprem bekliyorum’ diyorsa bunun deprem biliminde yeri yoktur. Bekliyorsanız zamanı nedir? Zamanını bilemiyorsanız, “ben burada deprem bekliyorum” olduktan sonra da “ben söylemiştim” demek bilimsel değildir.

Dünya’da hiçbir deprem bilimci ‘ben deprem bekliyorum, şurayı uyarıyorum, şu noktaya işaret ediyorum’ gibi bir cümle kullanamaz. Hiçbir bilim insanı ‘şu tarihte deprem olacak, binaları boşaltın’ diyecek durumda değildir.

Çünkü bunu söyleyen kişinin o deprem tarihini de biliyor olması gerekiyor ve insanların ölümünü engellemesi gerekiyor. Bazı bilim insanları ‘Kahramanmaraş’ı 3 yıl önce uyarmıştık’ diyor ya, uyardıysanız o zaman 3 yıl sonra deprem olacağını da söylediniz mi? 45 bin insan o zaman neden hayatını kaybetti?

“Deprem Uzmanları Ucuz Kahramanlık Peşinde”

Televizyonlarda ve sosyal medyada adının önünde ‘profesör’ etiketi olan bir kişi hakkında ‘şu hoca Maraş’ı 3 yıl önce, 3 ay önce uyarmıştı’ şeklinde haberler, yorumlar görüyoruz. Peki neden ne zaman olacağını da söylemedi?

Maalesef bazı deprem uzmanları ucuz kahramanlık peşinde. ‘Olacak’ diyeceksiniz ve deprem olduktan ‘bakın bu hoca bildi” diyecekler, siz de ekran ekran dolaşacaksınız. Böyle bir bilim yok.

“Halkın Psikolojisini Bozuyorlar”

35 yıldır faylarla uğraşıyorum. Böyle bir formül olsa çıkar açıklar 45 bin insanımızın hayatını kaybetmesini engellerdim.  O yüzden “Bu hoca bildi, üç ay önce bilmişti, şimdi şurayı işaret ediyor…” gibi açıklamaların deprem biliminde yeri yoktur. Halkın psikolojisini bozmaktan başka hiçbir işe yaramıyor. Aslında bu yapılanlar normalde suçtur. Bunun bilim özgürlüğü ile de bir alakası yoktur. Madem böyle bir öngörünüz varsa bunu bilimsel konseye sunarsınız, bilimsel onay alırsınız, ilgili devlet sözcüsü kamuoyuna açıklar ve devlet de gereğini yapar.

“Tek Çözüm Depreme Hazırlanmaktır”

Zamanı bilinmediği için biz kentlerimizi mümkün olduğu şekilde depreme hazırlamalıyız. Kötü durumdaki ve kötü zemin üzerindeki tüm binaları depremden önce yıkmamız gerekiyor. Tek çözüm budur.